این سایت سعی دارد سایت های برتر سراسر ایران را معرفی کند ما با نمایش دادن پیش نمایشی از سایت، کاربران را به دیدن کامل مطالب سایت های معرفی شده دعوت میکنیم فلذا هیچ لینک، عکس، و متنی از سایت های معرفی شده کپی نمیشود.

    یارسان

    دسته بندی :
    1. نکس
    2. مطالب سایت

    مهدی

    بچه ها کسی جواب رو میدونه ؟

    یارسان را از این سایت دریافت کنید.

    اهل حق (یارسان) مطالعة مردم‌شناسانه گروهی از شیعیان غالی استان کرمانشاه

    با وجود اختلاف‌نظرهای فراوان دربارة هویّت و ماهیّت آیین اهل حق (یارسان)، به وضوح می‌توان بنیان‌های شیعی را در اصول اعتقادات و باورهای معتقدان این آیین مشاهده کرد، هرچند بهتر آن است که به سبب برخی اضافات و افراط‌ها، از جمله قایل شدن به مقام الوهیت برای بسیاری از پیشوایان دینی، به ویژه حضرت علی7، آنان را تحت عنوان «غلات شیعه» مطالعه کرد. امروزه آیین اهل حق، که معتقدانش غالباً در مناطق باختری کشور، به ویژه استان کرمانشاه، سکونت دارند، با برخی ایده‌های مرسوم همچون قداست، مظهریت، الوهیت، اجرای مراسم مذهبی و ذکرها و اوراد و ادعیه‌های روحانی در جمع خانه، برپاداری رسومی هچون رسم سرسپردن و جوز سرشکستن، ادای شکل خاصی از روزه، قربانی و نذر، گرایش به موسیقی‌های عرفانی و رقص سماع، نگه‌داری کتاب‌های مقدس در منازل، و شارب دست نخوردة مردان پیوند خورده است.

    اهل حق (یارسان) مطالعة مردم‌شناسانه گروهی از شیعیان غالی استان کرمانشاه

    نوع مقاله : مقاله پژوهشی

    نویسندگان

    سیدجواد امام جمعه‌زاده 1 سارا ویسی 2

    1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

    2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

    چکیده

    با وجود اختلاف‌نظرهای فراوان دربارة هویّت و ماهیّت آیین اهل حق (یارسان)، به وضوح می‌توان بنیان‌های شیعی را در اصول اعتقادات و باورهای معتقدان این آیین مشاهده کرد، هرچند بهتر آن است که به سبب برخی اضافات و افراط‌ها، از جمله قایل شدن به مقام الوهیت برای بسیاری از پیشوایان دینی، به ویژه حضرت علی7، آنان را تحت عنوان «غلات شیعه» مطالعه کرد. امروزه آیین اهل حق، که معتقدانش غالباً در مناطق باختری کشور، به ویژه استان کرمانشاه، سکونت دارند، با برخی ایده‌های مرسوم همچون قداست، مظهریت، الوهیت، اجرای مراسم مذهبی و ذکرها و اوراد و ادعیه‌های روحانی در جمع خانه، برپاداری رسومی هچون رسم سرسپردن و جوز سرشکستن، ادای شکل خاصی از روزه، قربانی و نذر، گرایش به موسیقی‌های عرفانی و رقص سماع، نگه‌داری کتاب‌های مقدس در منازل، و شارب دست نخوردة مردان پیوند خورده است.

    کلیدواژه‌ها

    اهل حق یارسان غلات شیعه حضرت علی سلطان اسحاق

    اصل مقاله

    مقدّمه

    مورّخان از دیرباز، قارة­ آسیا را «مهد پیامبران» و ایران زمین را «مهد ادیان» لقب داده­اند.[1] آیین«اهل حق» یا «یارسان»[2] از جمله آیین­هایی است که ریشه در ایران باستان دارد. با این‌حال، چون باورها و اعتقادات خاص پیروان این مکتب قادر نبوده است مجموعه‌ای همگن و منظم ایجاد کند که بتوان آن ­را منشعب از یک مکتب یا دین خاص قلمداد کرد، در باب هویّت و ماهیت این مکتب، میان شرق­شناسان و محققان توافق ­نظر وجود ندارد. این در حالی­ است که افرادی هچون دوگوبینو اندیشه­های اهل حق را مبتنی بر تعالیم آیین بودایی قلمداد می­کنند. (دوگوبینو، 1383، ص255) اما از دیدگاه نویسندگانی همچون پطروشفسکی، اهل حق برخی از تعالیم اسماعیلیه، به ویژه در رابطه با مبحث «فیضان» و «حلول» را حفظ کرده­اند. (مردانی، 1377، ص7) بدین­سان، درحالی­که عده‌ای اعتقادات آنان­ را آمیخته­ای از «رازداری گنوستی سزم» برگرفته از «عرفان روایی» و «زرتشتی­گرایی» و «میترایی‌گرایی» و مشرب­های فکری متفاوت رایج پیش از اسلام در میان مناطق کردنشین غرب کشور می­دانند که پس از اسلام جامة­ اسلامی پوشیده و صبغة تصوّف و تشیّع به خود گرفته است (فضایی، 1384، ص313)، عده­ای دیگر ضمن مقایسة­ نحوة­ تولّد پیشوایان این آیین با نحوه­ تولد حضرت مسیح7، که هر دو از طریق «بکرزایی» صورت گرفته ­است و نیز ذکر موضوعاتی هچون «اجتماع در جمع­خانه و وردخوانی» و «خوردن نذر» و«نیاز به صورت دسته­جمعی» که در اجتماعات و مراسم «عشای ربانی» نیز مشاهده می­شود، به وجود رگه‌هایی از دین مسیحیت در آیین اهل حق حکم داده­اند. (خدابنده، 1382، ص156)

    زرّین­کوب در کتاب ارزشمیراثصوفیه، اهل حق را چنین معرفی می­کند:

    آداب و مناسک اهل حق تا حدّ زیادی به آداب تصوّف شباهت دارد. چنانچه لزوم اجتماع آن­ها در «جمع­خانه»، تقدیم «نذر و نیاز»، یا «خیر خدمت»، «اشتغال به ذکر خفی و جلی»، توجه به «ساز و سماع»[3]، که احیاناً به نوعی خلسه و جذبه منتهی می­شود، و ضرورت «سرسپردن به پیر و مرشد»، آداب و مناسک اهل حق را به نوعی تصوّف مخصوص تبدیل کرده ­است. (زرّین­کوب، 1377، ص97)

    مُکری نیز در مقدّمه­اش بر کتاب حقالحقایقیاشاهنامهحقیقت در همین ‌باره می‌نویسد:

    «رشته یا مسلک اهل حق یکی از رشته­های انشعابی و معمولاً وابسته به مذهب تشیّع بوده و مجموعه­ای از عقاید و آراء خاص است که از عهود سالفه با ذخایر معنوی اسلام و اساطیر ایران قدیم و افکار فرق غالی[4]، که به ویژه در مناطق غرب ایران پراکنده بودند، درهم آمیخته ­است و در برخورد با حوادث، در زمان­های مختلف، اشکال گوناگون به خود گرفته ­است. (جیحون­آبادی، 1361، ص5)

    افرادی همچون مرحوم نورعلی الهی،[5] - که خود از پیروان آیین مزبور است -

    اهل حق را مسلمان و وابسته به مذهب شیعة دوازده امامی می­دانند. (الهی، 1343،

    ص10) در همین زمینه و در تأیید سخنان وی، القاضی در کتاب آیین یاری چنین آورده­

    است: «گروه یارسان اعتقاد کامل به دوازده امام داشته و مخصوصاً حضرت

    مهدی(عج)را ناجی بشر از زشتی­ها و تاریکی­های ظلمانی می­دانند.» (القاضی، 1359،

    ص45)[6]

    از سوی دیگر، چون اهل حق اصرار دارند مسلکشان همراه با برخی رازها و اسرار

    ناگفتنی است که نباید برای نامحرمان فاش گردد[7] و همچنین به سبب بی­حرمتی­ها، مزاحمت­ها، فشارها و آزارهایی که مکرّر از جانب غیر همکیشان خود متحمّل گشته­اند، در برابر پرسش­ها و درخواست­های محققان و خواستاران کشف حقیقت سکوت کرده، مایل به همکاری با آنان نیستند.

    به راستی، اهل حق چه کسانی هستند؟ ظهور و شکل­گیری آنان مربوط به چه دورانی است؟ چه باورها و اعتقاداتی دارند؟ بانیان و پیشوایان آنان کدامند؟ در کدام مناطق بیشتر ساکنند؟ مقدّسات و متبرّکات آنان چیست؟ آیا به راستی قایل به مقام الوهیت و خدایی برای حضرت علی7هستند؟ آیا می­توان آنان را بخشی از جامعة شیعی دانست؟ آیا اطلاق الفاظی هچون «صوفی، زاهد و عارف» بر آنان صحیح است؟ این­ها سؤالاتی است که هنگام تفکر دربارة این آیین، ذهن با آن درگیر می­شود.

    بدین‌روی هدف از نگارش این مقاله، شناخت آیین اهل حق، کوشش برای کاهش ابهامات در زمینة­ تاریخ شکل­گیری، عقاید و مردم­شناسی پیروان آن و به طور کلی، گشودن پرده از اسرار ناگفتة ­این آیین است. نوشته­ حاضر، که تنها پیش­زمینه‏ای برای مطالعات و پژوهش‏های بعدی در زمینة شناخت اهل حق، به ویژه ساکنان استان کرمانشاه به‌شمار می‌آید، ضمن تلاش برای یافتن پاسخ به سؤالات مزبور، می‏کوشد تا به‌دور از تعصّب و پیش‌داوری، با نگرشی توصیفی ـ تحلیلی و نیز از طریق مصاحبه با گروهی از پیروان اهل حق، راه را برای تحقیقات بیشتر در این زمینه هموار سازد.

    زمان و مکان پیدایش آیین اهل حق

    مطابق نامة­سرانجام، شکل­گیری آیین اهل حق مربوط به «عهد الست» است و برنامة آن در هر عصر، جزو اسرار پیغمبران و موصّلان به حق بوده و آن اسرار به طور سرّی دست به دست و سینه به سینه از سلف به خلف ­رسیده ­است. همچنین آیین مزبور، دنبالة همان برنامه­ای است که شاه مردان، حضرت علی7، به تنی چند از یارانشان (سلمان، مقداد، کمیل، ابوذر، مالک اشتر، قنبر و دیگر خواص) آموخته­اند. (صفی­زاده بوره­که­ئی،1376، ص14) سپس در قرن دوم هجری، این اسرار به شخصی به نام «عمرو بن لهب» ملقّب به «بهلول ماهی» رسید. وی در خانواده­ای کُرد متولّد شد و در جوانی نزد امام صادق7 تحصیلات خود را به پایان رساند. او در آغاز، خود را به دیوانگی زد و تنها در خفا با چند تن از یاران ویژة خود راز و نیاز می­کرد. او از خوشی­ها و لذت­های دنیا دست کشید و خرابه­ها را بر کاخ هارون‌الرشید ترجیح داد و سرانجام، در سال219 هجری جهان را بدرود گفت. (صفی­زاده بوره­که­ئی،1361، ص34) آرامگاه وی در بالای کوه «تنگه گول» در چشمه سفید واقع در 16کیلومتری اسلام­آباد غرب، زیارتگاه دوست­داران و پیروان اوست.

    منبع مطلب : www.shiitestudies.com

    اهل حق

    اهل حق

    از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

    بخشی از مجموعهٔ مقاله‌های

    دین در ایران مذاهب

    دین‌های ایرانی مهرپرستی کیومرثیان آیین ایلامیان مذهب در دوران ساسانی مزدیسنا آیین زروانی آیین مانوی آیین مزدک بابیه ازلیان بهائیت مندائیان یارسان پاک‌دینی

    مرتبط

    تاریخ مذاهب ایران آزادی مذهب در ایران تأثیر آیین‌های کهن ایرانی بر آیین زرتشت اقلیت‌های مذهبی اسلام در ایران زرتشتیان ایران مسیحیان ایران منداییان یارسانیان یهودیان ایرانی اهل سنت تغییر مذهب به شیعه شیعه بابیان بهائیان

    دیگر

    روشن‌فکری دینی در ایران بی‌دینی در ایران خداناباوری در ایران اسلام آوردن ایرانیان آزار زرتشتیان یهودستیزی نقض حقوق مسیحیان نقض حقوق زرتشتیان نقض حقوق یهودیان نقض حقوق منداییان نقض حقوق یارسانی‌ها بابی‌ستیزی بهائی‌ستیزی نقض حقوق دین‌ناباوران و نوکیشان نقض حقوق اقلیت‌ها کتاب‌های ایرانیان در نقد اسلام نقد بابیه نقد بهائیت اسلام عرفان تصوف

    نزدِ نام‌آوران

    کرتیر رازی فردوسی خیّام مولوی حافظ شاه اسماعیلِ یکُم قرةالعین رضا شاه کسروی طباطبائی هویدا بیضائی سروش

    جدول نبو

    اهل حق یا یارِسان[۱] به پیروان دین یاری گفته می‌شود[۲] که به‌طور عمده در دو کشور ایران و عراق زندگی می‌کنند. آیینی با باور های رازورانه (باطنی) که تاریخ دقیق شکل‌گیری آن مشخص نیست، ولی پیروان آن به ازلی و ابدی بودن این آیین باور دارند. این دین در دوره‌های مختلف تاریخی مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته‌است. اگرچه قدمت قدیمی‌ترین متون مذهبی دین یاری تا سدۀ چهارم هجری(دوره شاه خوشین) و قدمت برخی از نیایشگاه‌های آن به پیش از اسلام نیز می‌رسد، اما ساختار کنونی آن از سدۀ نهم هجری و توسط سلطان سهاک بنیان نهاده شده‌است که این شخصیت در اعتقادات مردم یارسان بالاترین جایگاه را در نظام آیینی دارد.[۳]

    اعتقادات نظری و برخی آداب و مناسک عملی در میان همگی جامعۀ یارسان مشترک است، اما ممکن است بسته به اینکه سرسپردهٔ دین یاری در چه جغرافیایی زندگی کند، آداب و رسوم متفاوتی نیز در میان آن‌ها وجود داشته باشد. دین یاری نشانه‌هایی از تأثیر آموزه‌های ادیان مختلف را بر آموزه‌های عملی و برخی مبانی نظری خود نشان می‌دهد و شباهت‌هایی با دین‌های دیگر همچون: مهرپرستی، مانویت، یهودیت، مسیحیت و شیعه… در این دین به چشم می‌خورد؛[۴] با این وجود دین یاری از اسلام، جدا است.[۵][۶]

    نام

    همچنین ببینید: پیشینه دین یارسانیان

    مردم اهل حق با نام‌های مختلفی شناخته می‌شوند. اگرچه در متون دینی بیش از هر نامی از نام و استفاده شده و پیروان این دین نیز خود را با نام می‌شناسند، اما در مناطق مختلف نام‌های مختلفی مانند اهل حق، کاکه‌ای، صارلی، طایفه، طایفه‌سان،[۲] گوران، قلخانی، قزلباش، نیازی، اهل نیاز، اهل سر، سرطالبی، شاملو، خواجه‌وند، غلات، علی‌اللّهی و … از جانب غیریارسانیان بر روی آن‌ها گذاشته شده‌است. بیشتر این نام‌ها نه به خود دین، بلکه به پیروان آن اشاره دارد و برخی از آن‌ها مانند شیطان‌پرست، خروس‌کشان یا چراغ سیندرن نام‌هایی مغرضانه و بعضاً حتی توهین‌آمیز محسوب می‌شوند.

    در آذربایجان ایران پیروان یارسان را گاه گوران و گاه شاملو می‌نامند. شاملوها مردمی بودند که توسط امیرتیمور از شام به آذربایجان کوچانده‌شدند و در زمان صفویه به دین یارسان گرویدند. در آذربایجان همچنین مردم یارسان را قره‌قویونلو، گورنلر (به معنای بینندگان) و در ارومیه ابدال بنی نیز می‌نامند. همچنین در افغانستان و نیز در ترکیه به پیروان یارسان قزلباش گفته می‌شود، چرا که پیروان یارسان در آن منطقه در جنبش قزلباش‌ها شرکت کردند. در قزوین پیروان یارسان را کاکاوند و در مازندران خواجه‌وند می‌نامند که هر دو نام ایل است و نه نام دین. در زنجان پیروان یارسان را سر طالبی به معنای طالب اسرار می‌نامند.[۷]

    همچنین بسیاری از غیر اهل حق پیروان این دین را به اشتباه علی‌اللهی می‌نامند که این نام در واقع به فرقه‌ای گفته می‌شد که در زمان علی بن ابی‌طالب توسط عبدالله بن سبا تأسیس شد و پیروانش به الوهیت علی اعتقاد داشتند. این نام به سبب وجود بینش انسان‌خدایی در دین یارسان توسط اعراب و مسلمانان به پیروان یارسان به اشتباه اطلاق شده‌است.[۷]

    در عراق به پیروان یارسان کاکه‌ای یا صارلی گفته می‌شد. صارلی‌ها که گروهی از یارسانیان ساکن موصل هستند، از شارزور به آنجا آمده و خان موصل از استرداد آن‌ها جلوگیری کرده و آن‌ها را صارلی یعنی از آن خود خطاب کرده‌است.[۷]

    علاوه بر این لفظ اهل حق نیز که توسط غیریارسانیان به پیروان این دین اطلاق می‌شود، در واقع از واژگان صوفیه است و به کسی اطلاق می‌شود که از مراحل شریعت و طریقت و معرفت گذر کرده و به بالاترین مرحلهٔ سلوک یعنی حقیقت رسیده‌است. در واقع اهل حق عنوانی است که صوفیه به یارسان داده و منظور از آن قرار داشتن پیروان یارسان در مرحلهٔ حقیقت است.[۷] به‌طور کلی تمام این نام‌ها به پیروان این دین اطلاق می‌شود و نام خود دین یا دین است.

    تاریخچه

    همچنین ببینید: یارسانیان در دوره‌های تاریخی

    «آن‌ها [مسلمانان] می‌گویند که ما آتش را می‌پرستیم؛ آن‌ها می‌گویند که ما خورشید را می‌پرستیم؛ آن‌ها می‌گویند که ما کافر هستیم؛ آن‌ها که روزی پنج بار نماز می‌خوانند و به مسجد می‌روند ما را طعنه می‌زنند؛ به آن‌ها بگویید ما راه نیاکانمان را می‌رویم؛ راه ما راه حق و حقیقت است؛ به آن‌ها بگویید ما عبادتمان [در] جم[خانه] است و [به جای نماز] نیاز می‌کنیم. یارسان اگر سرش برود، همانند آن‌ها [مسلمانان] نماز نمی‌گذارد؛ آن‌هایی که ریش بلند دارند و سبیلشان را کوتاه کرده‌اند، ما را طعنه و مسخره می‌کنند. ما آیین کُردان را دوباره زنده می‌کنیم؛ هر یارسانی باید سبیل دست‌نخورده داشته باشد؛ آیین ایران را دوباره نشر می‌دهیم؛ آن‌ها می‌گویند کعبه و قبله[شان به سوی] مکه است، به آن‌ها بگویید قبله ما پردیور در اینجاست و [مظهر] خدای ما سلطان سهاک است.» (نقل به مضمون) از نخستین کتاب «دفاتر کلام» دین یارسان[۸][۹]

    دربارهٔ دین یارسان بین پژوهشگران اختلاف دیدگاه وجود دارد. دین باستانی و ایرانی یارسان با دین ایزدی هم‌ریشه بوده و در عین حال، جدای[۱۰] از اسلام است.[۱۱]

    صفی‌زاده در این باره در دانشنامه نام‌آوران یارسان می‌نویسد: بنا به نامه سرانجام، این مسلک از روز ازل پی‌ریزی شده‌است.[۱۲] ولی از اسناد خطی چنین برداشت می‌شود که این مسلک در قرن دوم هجری توسط بهلول ماهی (مادی) و یارانش با استفاده از عقاید و ذخایر معنوی ایران مانند؛ آیین زردشتی و مانوی و بهره‌گیری از دین اسلام و آیین مسیحی و کلیمی و افکار فرقه‌های غالی پس از اسلام پی‌ریزی شده‌است؛ ولی صفی‌زاده خود معتقد است پیدایش مسلک اهل حق نوعی ایستادگی در برابر اعراب مسلمان بوده‌است.[۱۲]

    منبع مطلب : fa.wikipedia.org

    میخواهید جواب یا ادامه مطلب را ببینید ؟
    مهدی 12 روز قبل
    4

    بچه ها کسی جواب رو میدونه ؟

    برای پاسخ کلیک کنید